ಭಾರತವು ಇಂದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ ಎಂದರೆ, ಅದರ ಹಿಂದೆ ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದೂರದೃಷ್ಟಿ, ಅಚಲ ಸಂಕಲ್ಪ ಮತ್ತು ಅವಿರತ ಶ್ರಮವಿದೆ. ಅವರೇ ಭಾರತದ ಕ್ಷೀರ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾದ ಡಾ. ವರ್ಗೀಸ್ ಕುರಿಯನ್ (Dr. Verghese Kurien). ಭಾರತದ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ತಂದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಗ್ರಾಮೀಣ ರೈತರ ಜೀವನವನ್ನೇ ರೂಪಾಂತರಗೊಳಿಸಿದವು.
ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ:
ವರ್ಗೀಸ್ ಕುರಿಯನ್ ಅವರು 1921 ರ ನವೆಂಬರ್ 26 ರಂದು ಕೇರಳದ ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ, ಅಮೆರಿಕಾದ ಮಿಚಿಗನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಲೋಹಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅವರ ಭವಿಷ್ಯ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಆನಂದ್ ಗೆ ಆಗಮನ ಮತ್ತು ಅಮೂಲ್ ಹುಟ್ಟು:
1949 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ಕುರಿಯನ್ ಅವರು, ಸರ್ಕಾರಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನದ ಕರಾರಿನಂತೆ ಗುಜರಾತ್ನ ಕೈರಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆನಂದ್ನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ರೈತರು ತಮ್ಮ ಹಾಲನ್ನು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಶೋಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ಮನಗಂಡ ಕೈರಾ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಹಕಾರಿ ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕರ ಒಕ್ಕೂಟದ (KDCMPUL) ಅಧ್ಯಕ್ಷ ತ್ರಿಭುವನದಾಸ್ ಪಟೇಲ್, ರೈತರಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕುರಿಯನ್ ಅವರು ತ್ರಿಭುವನದಾಸ್ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ತೊರೆದು ಸಹಕಾರಿ ಚಳುವಳಿಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರು.
ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ KDCMPUL ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಇದೇ ಮುಂದೆ “ಅಮೂಲ್” (Anand Milk Union Limited) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಸಹಕಾರಿ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಆಗಿ ವಿಶ್ವಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆಯಿತು.
ಕ್ಷೀರ ಕ್ರಾಂತಿ (ಆಪರೇಷನ್ ಫ್ಲಡ್) ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಣಾಮ:
ಅಮೂಲ್ ಮಾದರಿಯ ಯಶಸ್ಸು ಡಾ. ಕುರಿಯನ್ ಅವರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ವಲಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಿತು. 1965 ರಲ್ಲಿ, ಆಗಿನ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಅವರು ಕುರಿಯನ್ ಅವರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿಯ (National Dairy Development Board – NDDB) ಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು.
NDDB ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಡಾ. ಕುರಿಯನ್ ಅವರು 1970 ರಲ್ಲಿ ‘ಆಪರೇಷನ್ ಫ್ಲಡ್’ ಎಂಬ ಬೃಹತ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಹೀಗಿದ್ದವು:
- ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು: ಉತ್ತಮ ತಳಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಪಶು ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ತರುವುದು.
- ಗ್ರಾಮೀಣ ರೈತರ ಸಬಲೀಕರಣ: ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕರ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘಗಳ ಮೂಲಕ ರೈತರಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು, ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದು.
- ನಗರ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಹಾಲಿನ ಲಭ್ಯತೆ: ರೈತರಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಹಾಲನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ, ಗುಣಮಟ್ಟದ ಹಾಲು ಮತ್ತು ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ತಲುಪಿಸುವುದು.
ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಭಾರತದ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. ಭಾರತವು ಕೇವಲ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಲು ಕೊರತೆಯ ದೇಶದಿಂದ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕ ದೇಶವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಡಾ. ಕುರಿಯನ್ ಅವರ ‘ಬಿಲಿಯನ್ ಲೀಟರ್ ಐಡಿಯಾ’ (ಸಾವಿರ ಮಿಲಿಯನ್ ಲೀಟರ್ ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಯೋಜನೆ) ಕಾರಣವಾಯಿತು.
ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು:
ಡಾ. ವರ್ಗೀಸ್ ಕುರಿಯನ್ ಅವರ ಅಸಾಧಾರಣ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ಹಲವಾರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಗಿದೆ:
- ಪದ್ಮಶ್ರೀ (1965)
- ಪದ್ಮಭೂಷಣ (1966)
- ರಾಮನ್ ಮ್ಯಾಗ್ಸೆಸೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (1963)
- ವಿಶ್ವ ಆಹಾರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (1989)
- ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ (1999)
ಅವರು 2012 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 9 ರಂದು ನಿಧನರಾದರು, ಆದರೆ ಅವರ ಪರಂಪರೆ ಭಾರತದ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಸಹಕಾರಿ ಚಳುವಳಿಯ ಮೂಲಕ ಸದಾ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ. ಅವರ ಜನ್ಮದಿನವಾದ ನವೆಂಬರ್ 26 ಅನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ **’ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಲು ದಿನ’**ವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕೊನೆಯ ಮಾತು:
ಡಾ. ವರ್ಗೀಸ್ ಕುರಿಯನ್ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ತಂತ್ರಜ್ಞ ಅಥವಾ ಆಡಳಿತಗಾರರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೈತರಿಗೆ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯ ದಾರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದ ದಾರ್ಶನಿಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ‘ಅಮೂಲ್’ ಮಾದರಿಯು ಸಹಕಾರಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ತೋರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಹೇಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಜೀವಂತ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.